Η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην κορυφή της πολιτικοθρησκευτικής εξουσίας του Ιράν σηματοδοτεί μια από τις πιο δραματικές στιγμές στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Για πρώτη φορά από την επανάσταση του 1979, η εξουσία φαίνεται να μεταφέρεται ουσιαστικά εντός της ίδιας οικογένειας, γεγονός που προκαλεί έντονες συζητήσεις τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη διεθνή κοινότητα.
Ο 55χρονος κληρικός, γιος του επί δεκαετίες πανίσχυρου ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, υπήρξε για χρόνια μια αόρατη αλλά καθοριστική φιγούρα στο πολιτικό σύστημα της Τεχεράνης. Αν και σπάνια εμφανιζόταν δημόσια και δεν κατείχε επίσημα κρατικά αξιώματα, πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι είχε ήδη τεράστια επιρροή στα κέντρα εξουσίας της χώρας.
Ο άνθρωπος που κινούσε τα νήματα στο παρασκήνιο
Για περισσότερες από δύο δεκαετίες ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ λειτουργούσε μέσα από το γραφείο του πατέρα του, διαμορφώνοντας ένα ισχυρό δίκτυο επιρροής σε πολιτικούς, στρατιωτικούς και θρησκευτικούς κύκλους.
Ο ρόλος του έχει συχνά συγκριθεί με εκείνον του Αχμάντ Χομεϊνί, γιου του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος στα πρώτα χρόνια της επανάστασης λειτουργούσε ως στενός σύμβουλος και διαμεσολαβητής εξουσίας.
Σύμφωνα με ειδικούς για το ιρανικό πολιτικό σύστημα, ο Μοτζτάμπα κατόρθωσε να εδραιώσει επιρροή σε τρεις βασικούς πυλώνες του καθεστώτος:
στο θρησκευτικό κατεστημένο της Κομ
στον μηχανισμό ασφαλείας και πληροφοριών
στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC)
Αυτή η τριπλή συμμαχία τον κατέστησε έναν από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους της χώρας πριν ακόμη αναλάβει επίσημο ρόλο.
Οι βαθιές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτικής του ισχύος είναι οι στενοί δεσμοί του με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τον ισχυρότερο στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό του Ιράν.
Οι σχέσεις αυτές ξεκίνησαν ήδη από τη δεκαετία του 1980, όταν ο Μοτζτάμπα συμμετείχε στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ ως μέλος του τάγματος Habib, μιας μονάδας εθελοντών που συνδεόταν με επαναστατικά δίκτυα και επιχειρούσε σε συνεργασία με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Πολλοί από τους συμπολεμιστές του εκείνης της περιόδου κατέλαβαν αργότερα υψηλόβαθμες θέσεις στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας, γεγονός που δημιούργησε ένα ισχυρό δίκτυο πιστών συμμάχων γύρω από τον ίδιο.
Αναλυτές θεωρούν ότι αυτές οι σχέσεις αποτελούν σήμερα έναν από τους βασικούς λόγους που κατόρθωσε να εδραιωθεί στο κέντρο της εξουσίας.
Κατηγορίες για καταστολή και χειραγώγηση εκλογών
Παρά την ισχύ του, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ αποτελεί εξαιρετικά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.
Πολιτικοί αντίπαλοι και οργανώσεις της αντιπολίτευσης τον κατηγορούν ότι διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην καταστολή των μαζικών διαδηλώσεων του 2009, όταν εκατομμύρια Ιρανοί κατέβηκαν στους δρόμους καταγγέλλοντας νοθεία στις προεδρικές εκλογές.
Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι τότε λειτούργησε ως ένας από τους βασικούς συντονιστές της σκληρής απάντησης του καθεστώτος απέναντι στο λεγόμενο «Πράσινο Κίνημα».
Ταυτόχρονα, έχουν διατυπωθεί κατηγορίες ότι συμμετείχε στη διαμόρφωση εκλογικών αποτελεσμάτων και στη διαχείριση των πολιτικών ισορροπιών στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Γιατί ο πατέρας του δεν τον ήθελε διάδοχο
Παρά την επιρροή του, ο Αλί Χαμενεΐ φέρεται να είχε επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο να τον διαδεχθεί ο γιος του.
Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, ο πρώην ανώτατος ηγέτης είχε καταρτίσει λίστα πιθανών διαδόχων για τη Συνέλευση των Ειδικών, στην οποία το όνομα του Μοτζτάμπα δεν περιλαμβανόταν.
Ο βασικός λόγος ήταν πολιτικός και συμβολικός.
Μια τέτοια διαδοχή θα δημιουργούσε την εικόνα μιας κληρονομικής δυναστείας, κάτι που θα υπονόμευε τον ιδεολογικό πυρήνα της Ισλαμικής Επανάστασης, η οποία οικοδομήθηκε ως αντίδραση στη μοναρχία του Σάχη.
Η μετατροπή της ηγεσίας σε οικογενειακή υπόθεση θα θύμιζε περισσότερο θεοκρατική μοναρχία παρά επαναστατικό καθεστώς.
Θρησκευτική νομιμοποίηση υπό αμφισβήτηση
Ένα ακόμη ζήτημα που προκαλεί συζητήσεις αφορά τα θρησκευτικά του προσόντα.
Το ιρανικό Σύνταγμα ορίζει ότι ο ανώτατος ηγέτης πρέπει να είναι κορυφαίος θεολόγος με βαθιά γνώση της ισλαμικής νομολογίας.
Ωστόσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν φέρει τον τίτλο του αγιατολάχ και δεν συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους κληρικούς της χώρας.
Αν και σπούδασε στις θεολογικές σχολές της ιερής πόλης Κομ, πολλοί θεωρούν ότι η πολιτική του ισχύς υπερβαίνει τη θρησκευτική του επιρροή.
Η μυστηριώδης περιουσία εκατοντάδων εκατομμυρίων
Παράλληλα, διεθνείς έρευνες έχουν αποκαλύψει μια εντυπωσιακή περιουσία που συνδέεται με τον ίδιο και το περιβάλλον του.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ κατέχει:
• δύο πολυτελή διαμερίσματα στο Κένσινγκτον του Λονδίνου αξίας άνω των 50 εκατομμυρίων λιρών
• έντεκα πολυτελείς κατοικίες στο Χάμπστεντ
• ένα ευρύτερο χαρτοφυλάκιο ακινήτων που εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 200 εκατομμύρια λίρες
Οι ιδιοκτησίες φέρεται να αποκτήθηκαν μέσω εταιρειών βιτρίνας και στενών επιχειρηματικών συνεργατών της οικογένειας.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα διαμερίσματα στο Κένσινγκτον βρίσκονται σε απόσταση περίπου 50 μέτρων από την ισραηλινή πρεσβεία, γεγονός που έχει προκαλέσει ανησυχίες σε βρετανικούς κύκλους ασφαλείας για πιθανή χρήση τους σε επιχειρήσεις παρακολούθησης.
Ο άνθρωπος στο επίκεντρο μιας ιστορικής κρίσης
Για έναν άνθρωπο που πέρασε δεκαετίες κινούμενος στο παρασκήνιο της ιρανικής πολιτικής σκηνής, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται πλέον στο κέντρο της παγκόσμιας προσοχής.
Η ανάδειξή του συμπίπτει με μια από τις πιο επικίνδυνες περιόδους για τη Μέση Ανατολή: στρατιωτικές συγκρούσεις, γεωπολιτικές εντάσεις και εσωτερικές πιέσεις στο ίδιο το Ιράν.
Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί στους διεθνείς αναλυτές είναι σαφές:
θα αποτελέσει ο νέος ηγέτης παράγοντα σταθερότητας ή θα οδηγήσει τη χώρα σε ακόμη πιο σκληρή και συγκρουσιακή πορεία;
